***
Co kryje się nad bramą przy ul. Zamkowej?
Od kilku lat wielu mieszkańców, w tym i ja, zastanawiało się nad zagadkowym napisem, który stopniowo odkrywa się spod tynku nad bramą kamienicy przy dzisiejszej ul. Zamkowej 3. Napis był jednak tak nieczytelny, że nie dawał żadnych pewnych wskazówek.
Przez długi czas sprawdzałem spisy ulic i budynków, ale zawsze popełniałem ten sam błąd - patrzyłem na numerację odpowiadającą współczesnej. Tymczasem przed wojną ten budynek nie należał do Schloßstraße (Zamkowej), lecz do Herrenstraße - czyli dzisiejszej Sejmowej.
Odkrycie dawnego adresu okazało się przełomem, choć nie było to takie proste, gdyż budynek na mapach nie posiadał numeracji. Siłą logiki można było dojść do wniosku, że mowa tu o Herrenstraße 5.
W spisie z lat 30. znalazłem:
Herrenstraße 5 – Reichsfiskus Hauptzollamt (1921)
Herrenstraße 5/5a – Reichsfinanzverwaltung (1933)
Dopiero wtedy nabrało sensu to, co zaczęło się odsłaniać spod tynku. Nadal jednak napis nie dawał jednoznacznych wskazówek - poza jednym pasującym słowem, które udało mi się odczytać: „Hauptzollamt”.
W latach 30. XX wieku w Niemczech rządy Hitlera i NSDAP prowadziły intensywną kampanię „gleichschaltung”, czyli ujednolicenia życia politycznego, społecznego i kulturalnego pod kątem ideologii narodowosocjalistycznej. Celowo usuwano z urzędowych nazw określenia takie jak „królewski”, „cesarski” czy „książęcy”, zastępując je jednolitymi nazwami związanymi z Rzeszą.
Ponieważ budynek powstał wcześniej, pierwotny napis musiał nawiązywać do dawnej przynależności - Królestwa Prus lub księstwa oleśnickiego. Określenie „Reich” nie pasowało w układzie liter na ścianie, logiczne było szukanie słów Königliche (królewski) lub fürstlich (książęcy) i właśnie to pierwsze pasowało na ścianie - „Königl.”
Po tym odkryciu przypomniał mi się pewien rysunek przedstawiający księcia Wilhelma jadącego automobilem przez Herrenstraße i skręcającego w Schloßstraße. Na ścianie naszej kamienicy widoczna jest tablica z orłem i niewyraźnymi napisami.
Szeprając w internetach znalazłem podobną, która przy okazji odkryła mi środkowe słowo: "Preuss." - Pruski
A więc cały napis brzmiał:
„Königl. Preuss. Hauptzollamt” - Główny Urząd Celny Królestwa Prus.
Tak więc odkrywanie historii miasta czasem przypomina zabawę w detektywa - każdy fragment napisu, każda stara mapa czy rysunek to mała wskazówka prowadząca do rozwiązania danej zagadki.
***
rd
reklama
