Co będzie tańsze - pompa ciepła gruntowa czy powietrzna?

Grunt kontra powietrze – jak to działa w praktyce?

Na początek garść podstawowych informacji. Pompy ciepła to urządzenia, które – podobnie jak np. lodówka – wykorzystują cykl termodynamiczny. W kontekście ogrzewania domu i przygotowania ciepłej wody użytkowej oznacza to, że:

- pobierają darmową energię cieplną z otoczenia (dolne źródło ciepła),
- ciepło ogrzewa płynący w instalacji czynnik chłodniczy, który paruje i trafia do sprężarki,
- sprężarka podnosi temperaturę pary, a ta trafia do systemu grzewczego lub zasobnika c.w.u. (górne źródło ciepła).

Pompy ciepła powietrzne i gruntowe różnią się przede wszystkim (choć nie tylko) dolnym źródłem ciepła. W przypadku pierwszych jest to powietrze, w przypadku drugich – energia geotermalna.

Pompa powietrzna (powietrze-woda) pobiera energię z powietrza zewnętrznego. Im zimniej na zewnątrz, tym mniej tej energii do dyspozycji i tym więcej pracy dla sprężarki (i tym większy pobór prądu). Pompa gruntowa (solanka–woda) korzysta z ciepła zakumulowanego w gruncie, gdzie temperatura na głębokości 1,5-2 m przez cały rok utrzymuje się zwykle w zakresie 8–10°C, co przekłada się na stabilniejszą pracę urządzenia.

Dolne źródło ciepła a koszty ogrzewania pompą

Co to oznacza? Przykładowo, jeśli na zewnątrz panuje -15°C, to sprawność pompy ciepła powietrznej (współczynnik COP) może spaść np. z 4,0 do 2,0–2,5. Urządzenie będzie zatem pracować nawet 2 razy mniej efektywnie. Pompa gruntowa przy tej samej temperaturze zachowa swój standardowy COP (zwykle średnio 4,5), ponieważ nie będzie zależna od temperatury na zewnątrz, ale temperatury gruntu, która jest stabilniejsza nawet w okresie silnych mrozów.

Powyższą zależność można zobrazować, posługując się prostym wzorem:

COP = Q / W

gdzie:

- Q – moc grzewcza (kW)
- W – pobór energii elektrycznej (kW)

Powietrzna pompa 10 kW przy COP = 2,5 zużyje 4 kW energii (10/2,5). Gruntowa pompa 10 kW przy COP = 4,5 zużyje 2,2 kW (10/4,5).

Przy średniej cenie prądu 1,36 zł/kWh (G11) różnica 2 kWh to 2,72 zł/h. Mnożąc to przez 100 dni mroźnej zimy po 10 godzin dziennie, otrzymasz ponad 2700 zł różnicy.

Pompa ciepła gruntowa czy powietrzna – co taniej kupić i użytkować?

Zaczynając od kosztów początkowych, trzeba jasno powiedzieć: gruntowa pompa ciepła to większy wydatek niż pompa powietrzna. Różnica? Kilkadziesiąt tysięcy złotych – i to nie bez powodu.

Chodzi nie tylko o samą efektywność urządzeń gruntowych, ale też o prace ziemne, które są konieczne: odwierty pionowe albo kolektory poziome. To właśnie one generują lwią część kosztów. Przeciętnie, całkowity koszt zakupu i montażu pompy gruntowej w 2025 roku wynosi od 60 do nawet 100 tys. zł, w zależności od mocy urządzenia, typu dolnego źródła i konfiguracji instalacji.

Dla porównania – powietrzna pompa ciepła (split lub monoblok) to wydatek rzędu 35–45 tys. zł, łącznie z montażem i podstawowym osprzętem. Różnica jest więc zauważalna już na starcie. Jednak zakup to dopiero początek.

Po udanej inwestycji przychodzi czas na użytkowanie – i tu do gry wchodzą twarde liczby. Teoretycznie, im wyższy COP urządzenia, tym więcej ciepła otrzymasz z każdej pobranej kilowatogodziny prądu. Przykładowo, jeśli COP = 4, oznacza to, że z 1 kWh energii elektrycznej uzyskasz 4 kWh ciepła.

Prosty i kuszący wskaźnik, ale... w praktyce nie warto się nim bezrefleksyjnie sugerować. Dlaczego?

COP to wyznaczany jest laboratoryjnie w określonych warunkach.Znacznie bardziej miarodajny w kontekście realnych kosztów eksploatacyjnych jest SCOP (Seasonal COP) lub SPF (Seasonal Performance Factor). Te wskaźniki, które pokazują średnią sprawność pompy w trakcie całego sezonu grzewczego.

W liczbach wygląda to tak:

SCOP dla pomp powietrznych: zwykle w zakresie 3,5–4,5. SCOP dla pomp gruntowych: najczęściej 4,5–5,2. Dla budynku o rocznym zapotrzebowaniu na ciepło rzędu 10 000 kWh:

- Pompa powietrzna (SCOP = 4,2) zużyje ok. 2700 kWh, co daje przy obecnej cenie prądu (1,36 zł/kWh) koszt 3686 zł rocznie.
- Pompa gruntowa (SCOP = 5,0) zużyje ok. 2349 kWh, czyli około 3252 zł rocznie.

Różnica? Niecałe 500 zł rocznie. Czyli żeby „odbić” różnicę 20 000 zł w kosztach inwestycji, potrzebujesz ok. 40 lat. A to i tak w scenariuszu idealnym, bez uwzględniania serwisu, zmian taryf czy inwestycji w PV.

Pompa ciepła gruntowa czy powietrzna – 4 wnioski

- Pompa powietrzna jest tańsza w zakupie i montażu – kosztuje średnio o 20–40 tys. zł mniej niż gruntowa, głównie ze względu na brak konieczności wykonywania instalacji dolnego źródła.

- Pompa gruntowa zapewnia wyższą i bardziej stabilną sprawność – niezależnie od temperatury zewnętrznej, co przekłada się na niższe zużycie energii zimą. Choć droższa w zakupie i tańsza w eksploatacji, jest polecana do budynków zlokalizowanych w surowym klimacie czy o większej powierzchni i dużym zapotrzebowaniu na ciepło.

- COP nie pokazuje pełnego obrazu – warto analizować SCOP lub SPF, które uwzględniają zmienne warunki pracy w ciągu sezonu.

- Wybór technologii powinien być uzależniony od budżetu, charakterystyki działki i zapotrzebowania budynku na ciepło.

materiał promocyjny